Eureka – Coens column

Soms leef je even in de euforische veronderstelling dat er een bijzonder originele gedachte uit je brein is ontsproten. Korte tijd voel je je als Archimedes die zojuist uit zijn bad is gesprongen, en weet je dat het nog slechts een kwestie van tijd is voordat alle media zich op je storten, om notitie te maken van jouw uitzonderlijk vernuft.

Tot je op een dag in een van je studieboeken – of gewoon in een ordinaire krant – leest dat iemand anders een paar eeuwen geleden al hetzelfde heeft bedacht. En het feit dat je niet wist wie de oorspronkelijke bedenker was, zegt misschien ook al genoeg over de mate van wereldschokkendheid van de gedachte. 
       Zelf bedacht ik ooit op mijn zestiende dat de mens geen vrije wil heeft. Dat wij slechts een product zijn van het toeval; een samenstelling moleculen die willekeurig chemische reacties veroorzaken waardoor wij de dingen doen zoals wij ze doen. De uiterste consequentire van die gedachte is dat eigenlijk niemand verantwoordelijk kan worden gehouden voor wat hij doet, omdat het idee dat hij zelf een keuze kan maken fictie is. Maarten Luther zei het al: ‘hier sta ik, ik kan niet anders.’
     Overigens, toen ik deze gedachte destijds op de tweewekelijkse cathegesatiebijeenkomst deelde met de aanwezigen, kon ik op weinig bijval rekenen. Dat was niet erg; ik ging daar eigenlijk alleen nog maar heen om tegendraads te kunnen discussiëren over de voor hen zo vaststaande waarheden. Ofschoon die avonden van clichés en drogredenen aan elkaar hingen, bewaar ik er toch goede herinneringen aan. Zoals je ook met romantische gevoelens kunt terugdenken aan een tijd waarin je hevig liefdesverdriet had, al is het maar vanwege het besef dat die tijd nooit meer terugkomt.
     Maar geluk duurt nooit lang. Op een dag werd ik door een vriend geattendeerd op een interview met de filosoof André van der Braak, waarin die duidelijk maakte dat mijn idee al veel eerder, zij het in wat gewijzigde vorm, door Friedrich Nietzsche is geformuleerd. Daar ging mijn kans op eeuwige roem. En die kans is helemaal vervlogen nu wetenschapper Victor Lamme onlangs het boek De vrije wil bestaat niet heeft gepubliceerd.
     Misschien moet ik het boek van Lamme maar niet lezen. Misschien moet ik Nietzsche er maar niet op naslaan. De illusie van mijn oorspronkelijkheid is misschien nog wel mooier dan de bevestiging van de theorie. Laat mij maar in mijn bad zitten, alleen, met de deur op slot, waar alleen ikzelf mij zachtjes eureka hoor fluisteren.

Coen van Beelen

Be Sociable, Share!

Leave a Reply